कॅनव्हास - एक अनोखा कलाप्रवास

 “रंगुनी रंगात साऱ्या, रंग माझा वेगळा" ह्या कविवर्य सुरेश भटांच्या पंक्तींचा पानोपानी अनुभव देणारं  "कॅनव्हास" हे अच्युत गोडबोले आणि त्यांची सहलेखिका दीपा देशमुख यांचे  अतिशय अभ्यासपूर्ण, तितकेच रंजक आणि भारावून  टाकणारे  पुस्तक!  एकूण 588 पृष्ठसंख्या असलेले हे पुस्तक मुखपृष्ठापासूनच आपल्या मनाचा ठाव घेते. मुखपृष्ठाबद्दल विशेष सांगण्यासारखे म्हणजे हे मुखपृष्ठ पुस्तकाच्या लेखिकेने स्वतः डिझाइन केले आहे! त्यावरचे लिओनार्दो चे  मोनालिसा आणि पिकासोचे "ले दंवाझेल दाव्हिया" लक्ष वेधून घेतात.

सणांच्या निमित्याने ….

हा लेख प्रपंच करायला कारणही तसेच झाले . ह्यावेळेस कशी कोण जाणे नागपंचमीच्या दिवशी आज नागपंचमी आहे हेच विसरून गेले. रोजच्यासारखी सकाळची कामे पटापट आटोपून पेपर चाळायला  घेतला तेव्हा दिसले आज नागपंचमी म्हणून . मग रुख्ररुख  लागून राहिली अशी कशी विसरले म्हणून.

सुनीताबाई

सुनीताबाई देशपांडे!  मराठी साहित्यसृष्टीतील एक अढळ तारा, महाराष्ट्राचे सर्वाधिक लाडके अन लोकप्रिय लेखक,  पु. ल. देशपांडे ह्यांच्या अर्धांगिनी!  हे एक सामान्यातलं असामान्य व्यक्तिमत्व! प्रखर,तीक्ष्ण बुद्धीमत्तेचं वरदान लाभलेली ही स्त्री मंगला गोडबोलेंच्या "सुनीताबाई" ह्या पुस्तकातून आपणासमोर विविध मनोज्ञ रूपात उलगडत जाते. पुस्तकाच्या सुरवातीलाच मंगलाताई म्हणतात कि हा काही गौरव ग्रंथ किंवा स्मृती ग्रंथ नाही , किंवा आरतीसंग्रह नाही तर त्यांना उमगलेल्या ह्या विलक्षण व्यक्तिमत्वाचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न आहे. त्यामुळेच हे संस्मरण नुसतचं  रंजक नसून अनेक  वेगवेगळ्या अर्थांनी उदबोधक झाले आहे. 1990 साली  प्रसिद्ध झालेल्या सुनीताबाईंच्या  'आहे मनोहर तरी ...' ह्या  परखड आत्मचरित्रपर पुस्तकाने साहित्यविश्वात खळबळ  उडवून दिलेली होती. अगदी मुखपृष्ठापासूनच आगळ्या वेगळ्या ठरलेल्या ह्या पुस्तकावर अनेकांनी विविध प्रतिक्रिया व्यक्त केल्यात. सुनीताबाईंवर भरपूर टीकाटिप्पणी ही झाली आणि तरीही त्यावर्षीच ते सर्वाधिक खपाचे पुस्तक ठरलं. मंगला गोडबोलेंनी ह्या पुस्तकात “आहे मनोहर तरी.." मधले बरेच संदर्भ वापरले आहेत. "सुनीताबाई" हे पुस्तक तीन भागांमधे विभागले आहे. "असं जगणं" , "असं लिहिणं" आणि "असं वागणं" ! 

माझं चीज कोणी हलवलं ?

पुस्तकं तर आपण अनेक वाचतच असतो नेहमी. काही वरवर चाळतो, काही अर्धवट वाचतो , काही काही पुनः पुन्हा वाचतो. काही तिथल्यातिथे विसरून जातो तर काही मनात खूप दिवस घोळत राहतात. काही खूप काही शिकवतात, काही अंतर्मुख करतात. आज ज्या पुस्तकाबद्दल सांगतेय ते एक लहानसे पण फार मोठं तत्व शिकवणारे पुस्तक आहे.  "माझं चीज कोणी हलवलं ?" हे  ते पुस्तक. अगदी छोटेसे, एका बैठकीत पूर्ण होणारे, खूप काही सकारात्मक बदल आपल्यात घडवण्याची शक्ती असलेले  डॉ. स्पेंसर जॉनसन ह्यांच्या ओघवत्या भाषाशैलीतील हे पुस्तक. मूळ इंग्रजीतील "Who Moved My Cheese?“ ह्या पुस्तकाचा अनुवाद. 

प्रकाशक - मंजुल पब्लिशिंग हाऊस, किंमत - 125-/ रुपये

ह्या पुस्तकात दोन छोटे उंदीर आहेत स्निफ आणि स्करी नावाचे आणि त्याच आकाराची दोन छोटी माणसे हेम आणि हॉ. या चार काल्पनिक पात्रांचा आधार घेऊन जगण्यातील एक शाश्वत सत्य लेखकाने मांडलंय...

एक अप्रतिम क्लायमॅक्स…

           काल  रात्री सहजच यु ट्यूब वर जुने पिक्चर कुठले आहेत बघत होते तर "अभिमान" दिसला. थोडावेळ बघू या म्हणत म्हणत केव्हा शेवट आला कळलेच नाही. आणि त्यातला तो शेवटचा सीन! काय अप्रतिम रंगवलाय अमिताभ-जयाने! कितीदाही बघितला तरीसुद्धा डोळे पाणवण्याची जबरदस्त ताकद असलेला! सत्तरीच्या दशकातला, हृषीकेश मुखर्जींसारख्या दिग्गजाने दिग्दर्शित केलेला हा चित्रपट.  जया-अमिताभच्या सशक्त अभिनयाची जुगलबंदी आणि  बिंदू, हंगल,दुर्गा खोटे, डेविड, असरानी सारख्या कसलेल्या  सहकलाकारांसह एकूण एक जळून आलेली व्यक्तिरेखा ह्यामुळे हा चित्रपट एक मास्टरपीस  ठरतो...

माझी मावशी

आज नऊ फेब्रुवारी. माझ्या मावशीचा (श्रीमती रेवती श्रीपाद खांदेवाले) जन्मदिवस. तिला जाऊन आता 11 वर्षे झालीत. पण असा एकही दिवस जात नाही की तिची आठवण आली नाही. काय कुणास ठाऊक पण तिचा-माझा काही वेगळाच ऋणानुबंध होता! आमच्या लहानपणी मावशी मुंबईला राहायची. आमची परिस्थिती खाऊनपिऊन सुखी अशी. आमचे सगळेच नातेवाईक जवळपास त्याच स्थितीतले. आमची राहणी वगैरे अगदी साधीसुधी. त्या पार्श्वभूमीवर आत्ताच्या भाषेत सांगायचं तर मावशी म्हणजे आम्हाला एकदमच हाय फाय वाटायची. मावशीचे यजमान मुंबईला सरकारी खात्यात चांगल्या मोठया हुद्यावर होते. वर्षा दोन वर्षातून एखादेवेळेला मावशी यायची आमच्या घरी अंजनगावला. लहानपणी आम्हाला तिच्याबद्दल एक वेगळेच कुतूहल असायचे...

मामाचं पत्र हरवलं ..!

इमेज सौजन्य -गुगल 

आठवतं का तुम्हाला लहानपणी मोठ्ठा गोल बनवून "मामाचं पत्र हरवलं ...तेच आम्हाला सापडलं!" खेळलेलं? चाळीशी ओलांडलेल्या सगळ्यांना तर  नक्कीच आठवतं असेल ते. केवढी मजा यायची न ? सहजच ती आठवण आली अन चेहऱ्यावर एक हलकीशी स्मितरेषा उमटली. दुसऱ्याच क्षणी मात्र त्याची जागा किंचित विषादाने घेतली. वाटलं ह्या टेक्नोसॅव्ही जगात खरंच कुठे हरवून गेलंय ते मामाचं पत्र आता? कुणालाच न सापडण्यासाठी! 

हा छंद जीवाला लावी पिसे ...

   आज पन्नाशी ओलांडल्यावर खरोखरच ह्या ओळींची प्रचीती येतेय. आणि सारखं  मनात आल्यावाचून राहवत नाही कि इतके  दिवस  का आपण ह्या आनंदा पासून कसे काय  वंचित राहिलो?  लहानपणी drawing आवडायचं . खंर तर तेव्हापासूनच abstract (अमूर्त शैलीतील चित्र) बद्दल एक खास आकर्षण वाटायचं. वेड्यावाकड्या ओढलेल्या रेघोट्या आणि त्यातून व्यक्त  होणारे वेगवेगळे आकार मोहवून टाकायचे. रिकाम्या वेळात वह्यांच्या मागच्या पानावर काहीबाही चित्र मी बरेचदा काढायची. पण बस्स तेवढेच. नंतर मग अभ्यास , पुढच शिक्षण, नंतर लग्न, नोकरी, मुलं, त्यांचं सगळं करणं, घर संसार इ. इ. हे सगळं करण्यात आपल्याला काही आवड होती हेच मुळी विसरून गेली होती.

गाठोडं

 

 

 

आपापलं गोठोडं खांद्यावर घेऊन 

चालताय ती दोघे कधीचे 

लांबच लांब उदास रस्ता 

कंटाळवाणा अन न संपणारा !

गोठोड्यात दोघांनीही खचाखच भरल्यात

जुन्या अप्रिय आठवणी,

उपेक्षा, अपेक्षा अन  मानापमान

एकाचं उत्तर, दुसऱ्याचं प्रत्युत्तर

एकाचा अभिमान, दुसऱ्याचा अहंकार!...